Orzekanie o obowiązku naprawienia szkody (przyznaniu zadośćuczynienia czy odszkodowania) kojarzone jest najczęściej z kompetencją sądów cywilnych. Tym samym zainicjowanie takiego procesu odbywać się powinno poprzez złożenie samodzielnie (bądź korzystając z pomocy radcy prawnego lub adwokata) spełniającego wszystkie wymogi formalne pozwu, wniesienie nierzadko wysokiej opłaty sądowej oraz dalsze dochodzenie w postępowaniu sądowym żądanego roszczenia.
Sprawdź też, czym różni się odszkodowanie od zadośćuczynienia.
Jednak czy jest to rzeczywiście jedyna droga?
Jak kształtuje się sytuacja prawna osoby, gdy w skutek popełnionego przestępstwa (np. odniesienia szkody w wyniku pobicia, oszustwa czy w wypadku spowodowanym przez nietrzeźwego kierowcę) zostaliśmy pokrzywdzeni, bądź ucierpieli nasi najbliżsi czy mienie?
Jakie są korzyści dochodzenia szkody już na etapie postępowania karnego i w jaki sposób takie żądanie zainicjować?
W tym wpisie postaram się odpowiedzieć na najczęściej zadawane radcom prawnym oraz adwokatom pytania o naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem.
1) Czy sąd karny może orzec o obowiązku naprawienia szkody?
Zgodnie z art. 46 Kodeksu Karnego w procesie karnym możliwe jest wydanie przez sąd orzeczenia obowiązku naprawienia w całości albo w części wyrządzonej przestępstwem szkody lub orzeczenia zadośćuczynienia za przyznaną krzywdę. Sąd karny rozstrzygając w przedmiocie naprawienia szkody lub orzeczenia zadośćuczynienia orzeka w oparciu o przepisy prawa cywilnego, czyli bazując na takich samych przesłankach odpowiedzialności odszkodowawczej jak sądy cywilne.
2) Czy sąd karny z własnej inicjatywy może orzec o obowiązku naprawienia szkody?
Sąd karny z własnej inicjatywy (fakultatywnie) może orzec o obowiązku naprawienia szkody. W sytuacji jednak gdy pokrzywdzony (bądź reprezentujący go radca prawny lub adwokat) albo inna osoba uprawniona złoży stosowny wniosek, sąd karny ma obowiązek (obligatoryjnie) w tym zakresie orzec. W sytuacji jednak gdy, orzeczenie obowiązku naprawienia szkody będzie utrudnione (np. z uwagi na skomplikowany charakter sprawy) sąd może orzec na rzecz pokrzywdzonego nawiązkę w wysokości do 200 000 zł.
3) Do kiedy pokrzywdzony może złożyć wniosek o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody i jaka powinna być jego forma?
Pokrzywdzony (podobnie jak reprezentujący go radca prawny lub adwokat), jak również prokurator ma prawo złożyć wniosek o orzeczenie przedmiotowego środka aż do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej. Termin ten jest terminem prekluzyjnym (nieprzekraczalnym).Należy przy tym zwrócić uwagę, iż ustawodawca nie przewidział żadnej szczególnej formy dla takiego wniosku, może być więc on złożony pisemnie bądź ustnie do protokołu.Niemniej jednak, właściwie uzasadnienie żądania i zwrócenie uwagi sądu na rozmiar oraz natężenie negatywnych następstw przestępstwa dla pokrzywdzonego może mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia.
4) Czy korzystniej dochodzić naprawienia szkody na drodze postępowania cywilnego czy w podczas procesu karnego?
Tak naprawdę wszystko zależy od konkretnego stanu faktycznego i dopiero po jego przeanalizowaniu radca prawny lub adwokat będzie w stanie ustalić strategię procesową odpowiednią dla danej sprawy, Dochodzenie naprawienia szkody przed sądem karnym na pewno wiąże się z dużo mniejszym kosztem, a przy tym jest zdecydowanie odformalizowane. Nie wymaga bowiem wnoszenia nierzadko skomplikowanego pozwu oraz opłaty sądowej uzależnionej od wysokości żądanego roszczenia. Ponadto, w razie nieuwzględnienia roszczenia w całości bądź w części w postępowaniu cywilnym Powód zostanie odpowiednio obciążony kosztami zastępstwa procesowego swojego oponenta (jeżeli tego będzie reprezentował profesjonalny pełnomocnik w osobie radcy prawnego lub adwokata).
Z drugiej strony w procesie karnym, w przeciwieństwie do procesu cywilnego do orzeczenia obowiązku naprawienia szkody nie wystarczy jedynie spełnienie przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej, ale również skazanie za przestępstwo.Poza tym należy mieć na uwadze, że w praktyce np. przy występkach z art. 286§1 kodeksu karnegopodmiotem przez który ponieśliśmy szkodę jest osoba prawna, natomiast oskarżonym w procesie karnym jest osoba fizyczna, np. członek zarządu czyli w rzeczywistości dwa różne podmioty.
Praktyka zawodowa pokazuje, iż odszkodowania i zadośćuczynienia orzekane przez sądy karne są często zdecydowanie niższe niż kwoty które można uzyskać na drodze cywilnej.
W przeciwieństwie do procesu cywilnego do orzeczenia obowiązku naprawienia szkody nie wystarczy jedynie spełnienie przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej, ale również skazanie za przestępstwo.
5) Czy Pokrzywdzony musi zdecydować się na jedną konkretną drogą (cywilną lub karną) dochodzenia naprawienia szkody?
Zarówno przepisy kodeksu postępowania karnego, jak i kodeksu postępowania cywilnego nie dopuszczają do sytuacji, w której sąd będzie orzekał o obowiązku naprawienia szkody, jeżeli roszczenia to jest już przedmiotem innego postępowania. Innymi słowy w sytuacji gdy złożyliśmy wniosek o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody w postępowaniu karnym, złożenie przed prawomocnym rozstrzygnięciem pozwu w postępowaniu cywilnym będzie implikować jego odrzuceniem. Podobnie sąd karny nie będzie orzekał w przedmiocie rzeczonego wniosku, jeżeli wcześniej skierowano powództwo do sądu cywilnego.
Należy jednak pamiętać, że w sytuacji gdy sąd karny orzeknie o odszkodowaniu, zadośćuczynieniu lub nawiązce w kwocie, która nie zaspokaja w całości naszych roszczeń, nic nie stoi na przeszkodzie by dochodzić niezaspokojonej części roszczenia na drodze cywilnej ( w dodatku dysponując dodatkowym „orężem” procesowym w postaci wiążącego w postępowaniu cywilnym wyroku karnego).
W przypadku jakichkolwiek pytań zachęcam do kontaktu elektronicznego, telefonicznego bądź osobistej konsultacji z radcą prawnym lub adwokatem w siedzibie naszej Kancelarii. Odszkodowania i zadośćuczynienia – poznaj szczegóły oferty.