Niespłacony dług, a zmniejszenie podatku dochodowego, czyli o tym jak wierzytelność nieściągalną uznać za koszt uzyskania przychodu.
Dzisiaj przedstawiamy drugą część naszego cyklu. W pierwszym przedstawiliśmy rozwiązania, na bazie których mogą działać wierzyciele. Jedną z gałęzi naszej działalności jest windykacja należności, stąd ta seria wpisów.
Czy każda wierzytelność może zostać uznana za koszt uzyskania przychodu?
Ustawodawca wykluczył możliwość uznawania za koszt uzyskania przychodu:
- Wierzytelności przedawnionych
- Wierzytelności opisanych jako nieściągalne, z wyjątkiem wierzytelności, które zarachowano jako przychody należne i które we właściwy sposób udokumentowano
Kiedy wierzytelność jest przedawniona?
Termin przedawnienia zależy od charakteru danego roszczenia. Zasadniczo jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.
Pamiętać należy jednak o terminach szczególnych i tak np. już roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, przedawniają się z upływem lat dwóch. Należy pamiętać, że istnieje szereg instrumentów pozwalających na przerwanie biegu przedawnienia, dlatego tak istotna jest świadomość Wierzycieli co do terminów przedawnień oraz możliwości podejmowania ewentualnych działań prewencyjnych bądź skorzystanie z profesjonalnej pomocy Radcy Prawnego lub Adwokata.
W jaki sposób udokumentować, że wierzytelność jest nieściągalna?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, za właściwe udokumentowanie nieściągalności wierzytelności uznaje się:
1.Postanowienie o nieściągalności, uznane przez wierzyciela jako odpowiadające stanowi faktycznemu, wydane przez właściwy organ (np. komornika sądowego)
2. Postanowienie sądu o:
- o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów, lub
- umorzeniu postępowania upadłościowego, jeżeli zachodzi jedna z okoliczności wskazanych w ustawie
- zakończeniu postępowania upadłościowego
3. Protokół sporządzony przez podatnika, stwierdzający, że przewidywane kosztyprocesowe i egzekucyjne związane z dochodzeniem wierzytelności byłyby równe albo wyższe od możliwej do uzyskania kwoty w toku egzekucji
Powyższy katalog ma charakter zamknięty i zgodnie z ogólną regułą prawa fiskalnego, nie należy traktować go rozszerzająco. W podobnym tonie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 maja 2013 r. (sygn. akt II FSK 1904/11) wskazując, że ustawa „ściśle określa rodzaje dokumentów, które są niezbędne do uznania wierzytelności za nieściągalną. Udokumentowanie nieściągalności wierzytelności w inny sposób niż wskazał ustawodawca w art. 16 ust. 2 u.p.d.o.p., bądź brak jakiegokolwiek udokumentowania nie wywiera skutków prawnych w postaci uznania ich za koszt uzyskania przychodu”.
Innymi słowy Udokumentowanie nieściągalności wierzytelności w inny sposób niż wskazany w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie skutkuje powstaniem prawa do zaliczenia ich wartości do kosztów uzyskania przychodów.
Należy zwrócić uwagę, że jedynym dokumentem, który może samodzielnie sporządzić dłużnik jest protokół. Rozwiązanie to dopuszczalne jest jednak jedynie wtedy, gdy wszystkie inne drogi dochodzenia wierzytelności, z punktu widzenia ekonomicznego będą niecelowe. Ustawodawca co prawda, nie przewidział żadnej szczególnej formy czy szablonu takiego protokołu, jednak w orzecznictwie wskazuje się, że fundamentalnym „ Elementem treści protokołu jest wiarygodne kwotowe zestawienie spodziewanych kosztów sądowych i egzekucyjnych z sumą dochodzonej wierzytelności”.
W praktyce właściwe sporządzenie dokumentu może wymagać konsultacji z zajmującym się daną dziedziną Radcą Prawnym, Adwokatem.
Jak udokumentować nieściągalność wierzytelności spółki osobowej?
Jedną z charakterystycznych cech spółek jawnych jest wyrażona w art. 31 KSH subsydiarna odpowiedzialność wspólnika za zobowiązania spółki. W praktyce polega to na tym, że w przypadku gdy egzekucja z majątku takiej spółki okaże się bezskuteczna, wierzyciel ma prawo prowadzić egzekucję z majątku wspólnika. Powyższa regulacja ma jednak swoje konsekwencje na gruncie prawa fiskalnego i zgodnie z interpretacją US (ale i judykaturą) wierzytelność można uznać za nieściągalną (i stanowiącą koszt uzyskania przychodu) dopiero po podjęciu bezskutecznych działań egzekucyjnych względem wspólników.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (Wyrok II FSK 2624/15 – z 28.09.2017 r) „skoro bowiem istnieją podmioty, które są zobowiązane do zwrotu długu – w sytuacji niewypłacalności spółek osobowych – a ich stan majątku nie został zweryfikowany, to nie można twierdzić, że podatnik udokumentował nieściągalność wierzytelności. Tylko w sytuacji wyczerpania drogi dochodzenia wierzytelności od wszystkich podmiotów odpowiedzialnych możliwe jest zaliczenie nieściągalnych wierzytelności do kosztów podatkowych”.
Nie zawsze wymagać to będzie jednak prowadzenia od początku całego postępowania sądowego przeciwko wspólnikowi spółki. Posiadając bowiem tytuł egzekucyjny wydany przeciwko spółce jawnej (ale również przeciwko spółce partnerskiej, spółce komandytowej czy komandytowo-akcyjnej) jeżeli egzekucja przeciw takiej spółce okaże się bezskuteczna (bądź z oczywistych powodów wszczynanie jej będzie bezcelowe) istnieje możliwość uzyskania klauzuli obejmującej aktualnego wspólnika/wspólników.
Zdecydowanie przyśpieszy to etap sądowy dochodzenia wierzytelności i pozwoli przejść do egzekucji. Z jej bezskuteczności względem wspólnika/wspólników oraz wobec spółki dopiero implikować będzie możliwość uznania wierzytelności za nieściągalną, a tym samym stanowiącą koszt uzyskania przychodu
Powyższy wpis jedynie sygnalizuje najważniejsze aspekty związane ze skutecznym stwierdzeniem nieściągalności wierzytelności i w efekcie uznaniem jej za koszt uzyskania przychodu. W praktyce w zależności od konkretnego stanu faktycznego, pozostaje do rozwiązania kwestia odrębnego dokumentowania bezskutecznej egzekucji w stosunku do każdej z posiadanych wierzytelności czy chociażby problematyka związana z określeniem właściwego momentu, w którym nieściągalną wierzytelność można uznać za koszt uzyskania przychodu.
W celu uzyskania porady bądź kompletnej pomocy prawnej w przedmiocie dochodzenia wierzytelności zapraszamy do elektronicznego, telefonicznego bądź osobistej konsultacji z radcą prawnym lub adwokatem w naszej Kancelarii.