Wielokrotnie spotykamy się ze sformułowaniem: Ja nie prowadzę działalności gospodarczej, jestem rolnikiem. Postaramy się w niniejszym wpisie wskazać, na ile oddaje ono rzeczywistość. Rolnik przedsiębiorca czy konsument – z tym pytaniem spotykamy się naprawdę często.
Czytaj również:
- Praca w polu nocą – czy rolnik może być ukarany?
- Dzierżawa gruntu pod fotowoltaikę. Co trzeba wiedzieć?
Zacznijmy od, z pozoru, prostych pytań:
- Czy rolnik, który chce skorzystać z prawa rękojmi dla zakupionego ciągnika rolniczego jest konsumentem?
- Czy rolnik, który zakupi środki ochrony roślin i wykorzysta je na uprawy, które nie będą przeznaczone na sprzedaż, jest przedsiębiorcą?
- Czy rolnik, który zawiera umowę z dystrybutorem energii w taryfie C jest konsumentem?
Otóż we wszystkich przypadkach odpowiedź brzmi: NIE.
Dlaczego?
Gdyż pojęcie działalności gospodarczej ma dwie płaszczyzny: publicznoprawną i prywatnoprawną (m.in. w zakresie prawa cywilnego- zawieranych umów sprzedaży).
W sensie publicznoprawnym pomocny będzie art. 6 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców: Przepisów ustawy nie stosuje się do: działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego;
Powyższe potwierdzają orzeczenia sądów, m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 lutego 2021 r. (sygn.. I NSNc 152/20), wskazał, iż: W świetle przepisów prawa publicznego, rolnik prowadzi działalność gospodarczą. Natomiast na gruncie przepisów cywilnoprawnych rolnik powinien być traktowany jako przedsiębiorca, chyba że wyjątkowo prowadzi gospodarstwo rolne wyłącznie w celu samozaopatrzenia, tj. na własne potrzeby.
Co to oznacza w praktyce?
- Rolnik, który kupił ciągnik rolniczy i wykorzystuje go w gospodarstwie, z którego ma stały dochód będzie traktowany jako przedsiębiorca, gdy powoła się na uprawnienia z rękojmi.
- Rolnik, który dokona zakupu środków ochrony roślin na odległość, na własne potrzeby, tj. na uprawy, które zużyje w gospodarstwie domowym, jest traktowany jako konsument i przysługuje mu, np. uprawnienie do odstąpienia od umowy.
- Rolnik, który ma wysoki pobór energii elektrycznej w prowadzonym gospodarstwie będzie na potrzeby zawartej umowy traktowany jako przedsiębiorca (taryfa C).
- Rolnik, który zawiera umowę pożyczki bankowej dla finansowania gospodarstwa, jest traktowany jako przedsiębiorca, nie przysługuje mu taka ochrona przypisana konsumentom, nie może w związku z tym powołać się na klauzule niedozwolone. Ma również mniejszą ochronę przed roszczeniami dochodzonymi na podstawie weksli.
Są to jedynie przykłady sytuacji, w których pojawiają się wątpliwości co do statusu prawnego rolnika.
W jaki sposób można dokonać rozróżnienia tych sytuacji?
Rolnik – przedsiębiorca
- dla którego prowadzone gospodarstwo stanowi stałe źródło utrzymania
- działalność ta musi mieć charakter zarobkowy, zorganizowany i ciągły.
- czynność prawna (umowa) związana z prowadzonym gospodarstwem
Rolnik – konsument
- gospodarstwo zaspokaja potrzeby wyłącznie własnej rodziny
- brak zamiaru osiągnięcia zysku
- czynność prawna (umowa) niezwiązana z prowadzonym gospodarstwem
Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2014 r., V CSK 630/13, aby ustalić status rolnika w zawartym stosunku cywilnoprawnym, należy badać jego źródło i cel transakcji. Każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie w oparciu o okoliczności, takie jak zakres wykonywanej działalności, skala, model czy przeznaczenie przedmiotu umowy.
Obszar wchodzący w skład gospodarstwa rolnego również pozwala na ocenę, choć niejednoznaczną, czy czynność miała związek z prowadzoną działalnością gospodarczą. W przypadku niewielkiego gospodarstwa nie wyklucza się automatycznie możliwości ustanowienia z niego stałego źródła dochodu. Koniecznym jest, aby były to czynności wielorazowe, polegające na odpłatnym ekwiwalentnym świadczeniu wzajemnym (uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 18 czerwca 1991 r., III CZP 40/91).
Podsumowując, rolnik, który wprowadza swoje produkty na rynek w sposób stały a nie sporadyczny, wykraczając poza ramy „samozaopatrzenia” jest traktowany jako przedsiębiorca, w przypadku gdy zawiera umowy na potrzeby prowadzonej działalności (Sąd Okręgowy w Słupsku z dnia 14 marca 2013 r., IV Cz 93/13, uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2007 r., II OPS 1/07).
Uwaga! Od stycznia 2021 r. rolnik prowadzący gospodarstwo, stanowiące jego źródło utrzymania, posiada uprawnienia konsumenta, jeśli np. dokonuje zakupu niezwiązanego z prowadzoną działalnością (np. zakup telewizora dokumentowany fakturą VAT). Warunkiem jest jednak, aby przedmiot umowy nie był wykorzystywany do działalności rolniczej.
Jeżeli szukasz Radcy Prawnego z Włocławka, który odpowie na tego typu pytania – zapraszamy do kontaktu.